Derginizin veya başka bir derginin ISSN numarasını ISSN Portalı’nda hiç sorguladıysanız, tek bir numara yerine birden fazla numarayla karşılaşıp şaşırmış olabilirsiniz — aşağıdaki gibi:
ISSN: 1808-057X
ISSN-L: 1519-7077
ISSN-H: 9120-4690
Buna bir de veri tabanlarında, indeksleme servislerinde ve kendi OJS ayarlarınızda gördüğünüz “Basılı ISSN”, “Çevrimiçi ISSN” ve “eISSN” etiketlerini ekleyince akla gayet makul bir soru gibi geliyor: derginin “asıl” ISSN’i hangisi ve bunların arasındaki fark ne?
Kısa cevap şu: bunlar birbiriyle yarışan ya da çelişen numaralar değil. Aynı yayını farklı açılardan tanımlayan farklı ISSN türleri. Her bir harfin ne anlama geldiğini öğrendiğinizde tablo basitleşiyor. İşte dergi editörleri ve yayıncılar için ayrıntılı açıklama.
Önce, ISSN tam olarak nedir
ISSN (International Standard Serial Number / Uluslararası Standart Süreli Yayın Numarası), bir süreli yayını — dergi, mecmua, gazete veya zaman içinde yayımlanan herhangi bir yayını — tanımlayan sekiz haneli bir koddur. Tire ile ayrılmış dörder karakterlik iki gruptan oluşur ve son karakter X olabilir (kontrol hanesi hesabı 10 değerine denk geldiğinde kullanılır).
İki noktayı hatırlamakta fayda var:
- ISSN’in kendi başına bir anlamı yoktur. Derginin ülkesini, konusunu, yayıncısını veya kalitesini kodlamaz. Yalnızca bir tanımlayıcıdır.
- Her ortam kendi ISSN’ini alır. Aşağıdaki her şeyi anlamanın anahtarı budur. Hem basılı hem çevrimiçi yayımlanan bir dergi, ISSN sisteminin gözünde aynı eserin iki ayrı sürümüdür — ve her sürüme ayrı bir numara verilir.
İşte bir derginin neden birden fazla ISSN’e sahip olduğunun nedeni tam olarak bu ikinci madde.
Basılı ISSN (p-ISSN) ve Çevrimiçi ISSN (e-ISSN / eISSN)
En sık karşılaşacağınız ikisi bunlardır.
- Basılı ISSN (p-ISSN) derginin basılı sürümünü tanımlar.
- Çevrimiçi ISSN (e-ISSN) elektronik/çevrimiçi sürümü tanımlar. Bunu eISSN ya da “Online ISSN” olarak da görürsünüz — hepsi aynı anlama gelir.
Yani derginiz hem basılı hem dijital olarak yayımlanıyorsa, doğru biçimde iki ISSN’e sahiptir. Hiçbiri diğerinden daha “resmî” değildir; sadece aynı içeriğin farklı biçimlerine işaret ederler.
Örnek: Açık Yayıncılık Dergisi hem basılı bir cilt hem de PDF/çevrimiçi bir sürüm yayımlıyor.
• Basılı ISSN: 2345-6780
• Çevrimiçi ISSN: 2345-6799
İkisi de geçerlidir. Basılı kopyayı kataloglayan bir kütüphane birincisini, çevrimiçi makaleleri toplayan bir indeksleme servisi ise ikincisini kullanır.
DOAJ, Scopus ve Crossref gibi indeksleme servislerinin özellikle e-ISSN’inizi istemesinin nedeni de budur — onlar çevrimiçi sürümle ilgilenir.
ISSN-L: “Bağlayıcı” ISSN
Bir önceki bölümün yarattığı sorun şu: bir derginin birden fazla ISSN’i (basılı, çevrimiçi, eski günlerde belki CD-ROM) olabiliyorsa, bunların hepsinin aynı yayına ait olduğunu kim nasıl bilecek?
İşte ISSN-L (Linking ISSN / Bağlayıcı ISSN) tam da bunu çözer.
ISSN-L, bir eserin tüm ortam sürümlerini tek çatı altında toplamak için seçilmiş tek bir ISSN’dir. Bir derginin kaç biçimi olursa olsun, tam olarak bir tane ISSN-L alır; bu numara basılı, çevrimiçi ve diğer tüm sürümleri birbirine bağlayan ana bağlantı görevi görür.
Uygulamada ISSN-L genellikle derginin mevcut ISSN’lerinden biriyle aynıdır — çoğunlukla ilk atanan numarayla (sıklıkla basılı sürüm).
Örnek (devam): Açık Yayıncılık Dergisi’mizde artık şunlar var:
• Basılı ISSN: 2345-6780
• Çevrimiçi ISSN: 2345-6799
• ISSN-L: 2345-6780 ← “bu dergi, hangi biçimde olursa olsun” anlamına gelen tek numara
Bir veri tabanı basılı ve çevrimiçi kayıtları tek bir dergi girdisinde birleştirmek istediğinde, kullandığı değer ISSN-L’dir.
Derginize biçimden bağımsız olarak bir bütün hâlinde atıfta bulunmak için tek bir numara kullanacaksanız, ISSN-L güçlü bir adaydır.
ISSN-H: “Tarihçe” ISSN’i
Bu en yeni tür ve çoğu editörün hiç duymadığı tür. ISSN standardının en son sürümüyle (ISO 3297:2020) geldi ve ISSN Portalı genelinde hâlâ kademeli olarak yaygınlaştırılıyor; bu yüzden her derginin henüz bir ISSN-H’si yok.
ISSN-L sürümleri biçimler arasında (basılı ↔ çevrimiçi) gruplarken, ISSN-H (History ISSN / Tarihçe ISSN’i) sürümleri zaman içinde gruplar — yani bir yayının ömrü boyunca taşıdığı başlık zincirini.
Dergiler sanılandan çok daha sık ad değiştirir, birleşir ve bölünür. Bir yayın hayatına Bölgesel Çalışmalar Bülteni olarak başlayıp Bölgesel Çalışmalar Dergisi olabilir, ardından Uluslararası Bölge Bilimi Dergisi’ne dönüşebilir — hepsi gerçekte aynı süregelen dergidir, ama her ad değişikliği yepyeni bir ISSN doğurur. On yıllar içinde tek bir dergi dört beş farklı ISSN ve katalog kaydı biriktirebilir; bu da yayının geçmişini takip etmeyi zorlaştırır.
ISSN-H, başlıkların bu ardışık silsilesini tek bir küme (cluster) tanımlayıcısı altında birbirine bağlar; böylece tüm soyağacı tek bir bağlantılı tarihçe olarak görüntülenebilir.
Pratik bir ayrıntı: ISSN-H numaraları, derginin gündelik ISSN’lerinden biri değil, yeni atanan küme tanımlayıcılarıdır. Şu anda kendine özgü bir aralıkta görünürler — çoğunlukla 9 ile başladıklarını fark edersiniz (yukarıdaki 9120-4690 örneğindeki gibi). Bu, ortam temelli bir numaraya değil, bir tarihçe kümesine baktığınızın görsel ipucudur.
Derginizin ISSN-H’si yoksa endişelenmeyin. Tam atama süreci hâlâ devam ediyor. Olmaması yalnızca başlığınız için kümenin henüz oluşturulmadığı anlamına gelir — derginizin sıradan ISSN’lerinin geçerliliği hakkında hiçbir şey söylemez.
Hepsini bir araya getirelim
Yazının başındaki örneğe dönelim:
ISSN: 1808-057X → belirli bir ortam sürümü (burada çevrimiçi sürüm)
ISSN-L: 1519-7077 → bu derginin tüm biçim sürümlerini birbirine bağlar
ISSN-H: 9120-4690 → bu dergiyi önceki/sonraki ad değişiklikleriyle birbirine bağlar
Ortada bir çelişki yok. Tek bir dergiyi üç farklı gruplama düzeyinde görüyorsunuz: tek bir sürüm, biçimler ailesi ve zaman içindeki başlıklar ailesi.
Hızlı başvuru
| Tür | Açılımı | Neyi gruplar | Şuna bir tane… |
|---|---|---|---|
| ISSN | Uluslararası Standart Süreli Yayın Numarası | Yayının tek bir sürümünü | Ortam (basılı, çevrimiçi vb.) |
| p-ISSN | Basılı ISSN | Basılı sürümü | Basılı sürüm |
| e-ISSN / eISSN | Elektronik / Çevrimiçi ISSN | Çevrimiçi sürümü | Çevrimiçi sürüm |
| ISSN-L | Bağlayıcı ISSN | Bir eserin tüm biçim sürümlerini | Eser (ortamlar arası) |
| ISSN-H | Tarihçe ISSN’i | Zaman içindeki tüm ardışık başlıkları | Başlık silsilesi (zaman içinde) |
Bunun OJS derginiz için anlamı
Derginizi OJS (Open Journal Systems) üzerinde yönetiyorsanız, dergi ayarlarınızda hem Basılı ISSN hem de Çevrimiçi ISSN için alanlar bulunur. Birkaç pratik ipucu:
- Derginiz yalnızca çevrimiçiyse (çoğu modern OJS dergisi gibi), Çevrimiçi ISSN (e-ISSN) alanını doldurun ve Basılı ISSN alanını boş bırakın. Gerçekte sahip olmadığınız bir basılı ISSN’i uydurmayın veya başka bir yerden alıp kullanmayın.
- ISSN’leri doğru alana girin. İndeksleme servisleri ve hasat (harvest) araçları bu değerleri okur; basılı numarayı çevrimiçi alanına (ya da tersi) yazmak DOAJ, Crossref ve keşif veri tabanlarında uyuşmazlıklara yol açar.
- Bir indeks, Crossref ya da bir DOI kaydı “ISSN” istediğinde, neredeyse her zaman e-ISSN’inizi ister — yani fiilen çevrimiçi olan sürümün tanımlayıcısını.
- ISSN-L, derginizi biçimden bağımsız olarak bir bütün hâlinde temsil eden tek bir değer istediğinizde işe yarar.
- ISSN-H’i genellikle OJS’te hiçbir yere girmeniz gerekmez; bu, ISSN Uluslararası Merkezi tarafından yönetilen portal düzeyinde bir kümedir, sizin atadığınız bir şey değildir.
Bu tanımlayıcıları doğru kullanmak, iyi indekslenen bir dergi yönetmenin daha sessiz ama daha önemli parçalarından biridir — geniş akademik altyapının basılı sürümünüzün, çevrimiçi sürümünüzün ve derginizin eski adlarının aslında hepsinin “siz” olduğunu bilmesini bu sağlar.
Derginizin üst verilerini, ISSN’lerini veya indeksleme ayarlarını OJS’te yapılandırmak için yardıma mı ihtiyacınız var? Tam olarak yaptığımız iş bu: ojsdergi.com.
Konu yoruma kapalıdır.