Akademik dergilerin dijital çağda sürdürülebilirliğini ve erişilebilirliğini sağlamak yalnızca yayınlamaktan ibaret değildir. Yayınlanan içeriklerin uzun vadeli dijital korunumu (digital preservation) da büyük önem taşır. İşte bu noktada LOCKSS, CLOCKSS ve PKP PN gibi sistemler devreye girer.
🔐 Arşivleme Neden Önemlidir?
- Yayıncının hizmeti durdurması durumunda makalelere erişimin devam etmesi.
- Akademik kayıtların bozulmadan veya kaybolmadan korunması.
- Dizinlere (DOAJ, Scopus, Web of Science vb.) başvurularda arşivleme politikalarının varlığı önemli bir kriterdir.
- Dergi sayfasında yer alan “Arşivleme Politikası” bölümü bu bağlamda mutlaka doldurulmalıdır.
✅ PKP Preservation Network (PKP PN)
- Kimin için? Sadece OJS kullanıcıları içindir.
- Ücretli mi? ❌ Ücretsiz
- Başvuru gerekir mi? ❌ Hayır
- Ne yapmalıyım? OJS panelinizde aşağıdaki adımları izleyerek eklentiyi etkinleştirmeniz yeterlidir:
Distribution > Archiving > PKP Preservation Network (PN)
Eklenti etkinleştirildikten sonra PKP ağına katılım otomatik olarak başlatılır. En az bir sayının yayımlanmış olması gerekir. Ayrıca eklenti detaylarında gerekli şartları kabul ederek aktifleştirmek gerekebilir. PKP gerekli durumlarda sizinle iletişime geçebilir.
🔄 LOCKSS (Lots of Copies Keep Stuff Safe)
- Amaç: Makalelerin birçok kopyasının üniversite kütüphanelerinde saklanması.
- Ücretli mi? ⚠️ Genelde ücretsiz olabilir ancak teknik destek gerekebilir.
- Başvuru gerekir mi? ✅ Evet
- OJS’deki eklenti yeterli mi? ❌ Hayır
Gerçekten LOCKSS sistemine dahil olabilmek için ayrıca dışarıdan işbirliği yapılması gerekir.
Daha fazla bilgi için: www.lockss.org – 📧 [email protected]
🕒 CLOCKSS (Controlled LOCKSS)
- Ücretli mi? ✅ Evet (yıllık ücretlendirme yapılır)
- Başvuru gerekir mi? ✅ Evet
- OJS’de eklenti yeterli mi? ❌ Hayır
CLOCKSS ile yazılı anlaşma yapılması gerekir.
Daha fazla bilgi için: www.clockss.org – 📧 [email protected]
📌 OJS Panelindeki Ayarların Anlamı
OJS 3.3 ve 3.4 sürümlerinde Distribution > Archiving sekmesinde LOCKSS ve CLOCKSS kutucuklarını işaretlemeniz:
- “Hakkında / Arşivleme Politikası” sayfasında bu bilgilerin görünmesini sağlar.
- Ancak bu sistemlere otomatik kayıt anlamına GELMEZ.
📝 Dergi Sayfasında Arşivleme Politikasına Yer Verin
Yayıncılığınızın şeffaflığını ve güvenilirliğini artırmak için mutlaka şu bölümleri doldurun:
- Dergi Hakkında > Arşivleme Politikası
Örnek açıklama:
Bu dergi, PKP Preservation Network (PKP PN) aracılığıyla içeriklerini uzun vadeli dijital koruma sistemlerine dahil etmektedir. Ayrıca LOCKSS ve CLOCKSS sistemleriyle uyumludur.
🎯 Sonuç ve Karşılaştırma Tablosu
| Sistem | OJS’de eklenti var mı? | Başvuru gerekir mi? | Ücretli mi? | Açıklama |
|---|---|---|---|---|
| PKP PN | ✅ Evet | ❌ Hayır | ❌ Hayır | OJS kullanıcıları için en kolay koruma ağı |
| LOCKSS | ✅ Evet | ✅ Evet | ⚠️ Değişken | Kütüphanelerle işbirliği gerekir |
| CLOCKSS | ✅ Evet | ✅ Evet | ✅ Evet | Anlaşmalı, ücretli hizmet |
🧩 Özet
- Sadece kutucukları işaretlemek yetmez. Özellikle LOCKSS ve CLOCKSS için dış destek şarttır.
- PKP PN eklentisi, küçük ve orta ölçekli dergiler için ideal ve ücretsiz bir çözümdür.
- İçeriklerinizin uzun ömürlü olması, okuyuculara ve indekslere karşı güven yaratır.
- Dizin başvurularınızda bu bilgileri net şekilde sunmanız, kabul alma şansınızı artırır.
Konu yoruma kapalıdır.